Ο αρχαϊκός άνθρωπος βίωνε ένα κόσμο, αναπόσπαστο μέρος του οποίου ήταν και ο ίδιος. Οι μυθοτελετουργίες, με την επαναληπτικότητά τους, τον βοηθούσαν να επικυρώνει διαρκώς την ιερή και ασάλευτη τάξη των πραγμάτων, μέρος της οποίας ήταν και ο ίδιος. Με αυτό τον τρόπο κρατιόταν μακριά από την ιστορικότητα, από την διεκδίκηση δηλαδή δικαιώματος παρέμβασης στην ροή των πραγμάτων.
Saturday, December 29, 2012
Tuesday, December 18, 2012
είναι η ελευθερία επιλογής, ελευθερία;
Όχι, δεν είναι. Η ελευθερία δεν είναι με κανένα τρόπο το δικαίωμα επιλογής. Αν ήταν έτσι, τότε ο κρατούμενος των ινδιάνων που τον θέτουν εμπρός στο δίλημμα τσιτσί-ή-θάνατος (που μπορεί να μην ξέρουμε τι είναι το τσιτσί, αλλά δεν ακούγεται κάτι καλό) είναι ελεύθερος στο μέτρο που έχει δικαίωμα επιλογής. Δεν μπορεί όμως κανείς να είναι ελεύθερος απέναντι σε ένα πεδίο επιλογών έξωθεν καθορισμένο.
Ελευθερία είναι να μπορείς να ορίσεις μόνος σου το πεδίο των επιλογών σου. Και σίγουρα δεν συμπεριλαμβάνει και τη δυνατότητα να πραγματώσεις εν τέλει την επιλογή σου. Είναι ένα καθαρά εσωτερικό ζήτημα που δεν μπορεί να υπόκειται σε καμιά εξωτερική αναγκαιότητα.
Απόλυτη ελευθερία είναι να μη θέλεις τίποτα.
Ελευθερία είναι να μπορείς να ορίσεις μόνος σου το πεδίο των επιλογών σου. Και σίγουρα δεν συμπεριλαμβάνει και τη δυνατότητα να πραγματώσεις εν τέλει την επιλογή σου. Είναι ένα καθαρά εσωτερικό ζήτημα που δεν μπορεί να υπόκειται σε καμιά εξωτερική αναγκαιότητα.
Απόλυτη ελευθερία είναι να μη θέλεις τίποτα.
Monday, December 3, 2012
Ο Πλωτίνος, το ιεραρχικό σχήμα Εν - Νους - Ψυχή και η σύνδεση με το νεοπλατωνικό
Το Εν είναι η απόλυτη απλότητα από την οποία απορρέει ο κόσμος. Πως το Εν όμως δημιουργεί τον κόσμο; Πως γίνεται το μαγικό βήμα με το οποίο το Εν γίνεται δυο παραμένοντας όμως πάντα Εν;
Γίνεται όταν το Εν σκέφτεται τον εαυτό του. Έτσι παραμένει Εν μεν, αλλά έχει κάνει το πρώτο αλματώδες βήμα προς τη σύνθεση. Μετά, η δημιουργία του κόσμου is just history.
Κάθε κίνηση της απλότητας προς κάτι συνθετότερο είναι αναγκαστικά μια κίνηση από το υψηλότερο προς το ευτελέστερο. Ευτελέστερο, γιατί έχει ανάγκη από άλλα...
Η διαφορά του Ενός από τον εαυτό του είναι ο νους.
Κλιμακωτή οντολογία:
Εν (απολύτως άρρητο) -> Νους (απολύτως πνευματικό) -> Ψυχή (λιγότερο πνευματικό - περιλαμβάνει και δεδομένα εξωτερικής πραγματικότητας) -> Κόσμος
Ο κόσμος του κακού είναι όταν η ψυχή μείνει στην ύλη και απορρίψει το πνευματικό. Το κακό είναι η αποσύνδεση δηλαδή.
Το αίτημα του Πλωτίνου ήταν η πνευματική λύτρωση του ανθρώπου.
Ο κόσμος στον Πλωτίνο οντολογικά είναι απολύτως πνευματικός. Η ψυχή δηλαδή δημιουργεί την ύλη. Ή αλλιώς η ύλη είναι ενέργημα της ψυχής του κόσμου.
Το πλωτίνειο ιεραρχικό οντολογικό σχήμα διατηρεί πλήρως τη συνέχεια του: Δεν υπάρχει αποκοπή από το ένα επίπεδο στο άλλο. Ο νους δηλαδή μπορεί να στραφεί και να ορά το Εν, όπως και η ψυχή τον νου. Παρομοίως και ο κόσμος την ψυχή. Αυτή η διατήρηση της συνέχειας επιτρέπει την ανάταξη των πραγμάτων προς υψηλότερα επίπεδα (κάτι ανάλογο με τον πλατωνικό κόσμο των ιδεών που στρέφονται προς το Αγαθό).
παρόμοιο σχήμα:
Νεοπλατωνική φιλοσοφία: Μονή (αρχική μοναξιά) - Κάθοδος (απορροή) - Επιστροφή (ανάταξη)
Σημείωση: Ο Πλωτίνος ήταν Πλατωνιστής και άνοιξε το ρεύμα προς τον νεοπλατωνισμό.
Όλα τα παραπάνω έχουν το νόημα να μπορούμε να επιστρέψουμε από τον κάτω κόσμο μας προς τα πάνω - να μας δώσουν ένα τρόπο βηματισμού προς το Εν.
Στάδια της (νεοπλατωνικής - πλωτίνειας) επιστροφής:
Α. Κάθαρση
Απαλλαγή της ψυχής από όλα τα παράσιτα: υλικές ορέξεις και επιθυμίες.
Β. Φωτισμός
Η ψυχή ξαναβρίσκει τον εαυτό της και επανεντάσσεται οργανικά στο χώρο του νου.
Γ. Θέωση
Η εκτόξευση προς το Εν.
Η πνευματική ζωή είναι η δυνατότητα να ελευθερωνόμαστε από τα πράγματα ορίζοντας εμείς αυτά κατά πως σκεπτόμαστε, αντί να ορίζουν αυτά εμάς, δηλαδή αντί να προσαρμοζόμαστε σε αυτά και να σκεπτόμαστε σύμφωνα με τις συνθήκες που μας υποβάλουν.
Μέσα μας βρίσκονται οι πηγές της πραγματικότητας.
Είναι η πρώτη φιλοσοφία που ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα ενός κόσμου που παγκοσμιοποιείται (ρωμαϊκή αυτοκρατορία). Σε ένα τέτοιο κόσμο διαφορετικών πραγματικοτήτων δεν μπορεί να υπάρξει παράγων συνεχείας και συνοχής παρά μόνο εντός. Απαντάει δηλαδή ο Πλωτίνος με τη φιλοσοφία του στο αίτημα για διαχείριση των πολλαπλών ταυτοτήτων: Είμαι πχ. Έλληνας αλλά είμαι και Ρωμαίος πολίτης. Το εντός συναιρεί τις μερικότητες και συστήνει μια καθολική ταυτότητα.
Γίνεται όταν το Εν σκέφτεται τον εαυτό του. Έτσι παραμένει Εν μεν, αλλά έχει κάνει το πρώτο αλματώδες βήμα προς τη σύνθεση. Μετά, η δημιουργία του κόσμου is just history.
Κάθε κίνηση της απλότητας προς κάτι συνθετότερο είναι αναγκαστικά μια κίνηση από το υψηλότερο προς το ευτελέστερο. Ευτελέστερο, γιατί έχει ανάγκη από άλλα...
Η διαφορά του Ενός από τον εαυτό του είναι ο νους.
Κλιμακωτή οντολογία:
Εν (απολύτως άρρητο) -> Νους (απολύτως πνευματικό) -> Ψυχή (λιγότερο πνευματικό - περιλαμβάνει και δεδομένα εξωτερικής πραγματικότητας) -> Κόσμος
Ο κόσμος του κακού είναι όταν η ψυχή μείνει στην ύλη και απορρίψει το πνευματικό. Το κακό είναι η αποσύνδεση δηλαδή.
Το αίτημα του Πλωτίνου ήταν η πνευματική λύτρωση του ανθρώπου.
Ο κόσμος στον Πλωτίνο οντολογικά είναι απολύτως πνευματικός. Η ψυχή δηλαδή δημιουργεί την ύλη. Ή αλλιώς η ύλη είναι ενέργημα της ψυχής του κόσμου.
Το πλωτίνειο ιεραρχικό οντολογικό σχήμα διατηρεί πλήρως τη συνέχεια του: Δεν υπάρχει αποκοπή από το ένα επίπεδο στο άλλο. Ο νους δηλαδή μπορεί να στραφεί και να ορά το Εν, όπως και η ψυχή τον νου. Παρομοίως και ο κόσμος την ψυχή. Αυτή η διατήρηση της συνέχειας επιτρέπει την ανάταξη των πραγμάτων προς υψηλότερα επίπεδα (κάτι ανάλογο με τον πλατωνικό κόσμο των ιδεών που στρέφονται προς το Αγαθό).
παρόμοιο σχήμα:
Νεοπλατωνική φιλοσοφία: Μονή (αρχική μοναξιά) - Κάθοδος (απορροή) - Επιστροφή (ανάταξη)
Σημείωση: Ο Πλωτίνος ήταν Πλατωνιστής και άνοιξε το ρεύμα προς τον νεοπλατωνισμό.
Όλα τα παραπάνω έχουν το νόημα να μπορούμε να επιστρέψουμε από τον κάτω κόσμο μας προς τα πάνω - να μας δώσουν ένα τρόπο βηματισμού προς το Εν.
Στάδια της (νεοπλατωνικής - πλωτίνειας) επιστροφής:
Α. Κάθαρση
Απαλλαγή της ψυχής από όλα τα παράσιτα: υλικές ορέξεις και επιθυμίες.
Β. Φωτισμός
Η ψυχή ξαναβρίσκει τον εαυτό της και επανεντάσσεται οργανικά στο χώρο του νου.
Γ. Θέωση
Η εκτόξευση προς το Εν.
Η πνευματική ζωή είναι η δυνατότητα να ελευθερωνόμαστε από τα πράγματα ορίζοντας εμείς αυτά κατά πως σκεπτόμαστε, αντί να ορίζουν αυτά εμάς, δηλαδή αντί να προσαρμοζόμαστε σε αυτά και να σκεπτόμαστε σύμφωνα με τις συνθήκες που μας υποβάλουν.
Μέσα μας βρίσκονται οι πηγές της πραγματικότητας.
Είναι η πρώτη φιλοσοφία που ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα ενός κόσμου που παγκοσμιοποιείται (ρωμαϊκή αυτοκρατορία). Σε ένα τέτοιο κόσμο διαφορετικών πραγματικοτήτων δεν μπορεί να υπάρξει παράγων συνεχείας και συνοχής παρά μόνο εντός. Απαντάει δηλαδή ο Πλωτίνος με τη φιλοσοφία του στο αίτημα για διαχείριση των πολλαπλών ταυτοτήτων: Είμαι πχ. Έλληνας αλλά είμαι και Ρωμαίος πολίτης. Το εντός συναιρεί τις μερικότητες και συστήνει μια καθολική ταυτότητα.
Monday, October 22, 2012
H Kristeva, το abject και η ποίηση
Η Kristeva που είναι της φροϋδικής σχολής μαζί με τον Lacan, επινόησε την ιδέα του abject. Το abject ενδημεί στον αρχαϊκό χώρο ανάμεσα στο υποκείμενο και στο αντικείμενο και προσπαθεί να κρατήσει τους δυο κόσμους ξεχωριστά.
Η θέα ενός πτώματος αναστατώνει τόσο τους ανθρώπους διότι ψυχαναλυτικά τους φέρνει αντιμέτωπους με την δική τους διαρκώς επικρεμάμενη απο-υποκειμενοποίηση, δηλαδή το θάνατο. Είναι κάτι ασφαλώς διαφορετικό βιωματικά από την απλή αντίληψη/γνώση του θανάτου ως ιδέα. Το πτώμα είναι η ολοζώντανη (pun not intended), σαρκωμένη κατάργηση της απαραίτητης ψυχικά διάκρισης μεταξύ υποκειμένου και αντικειμένου, αυτό που χωρίζει δηλαδή τον ενσυνείδητο άνθρωπο από τον κόσμο των άψυχων υλικών αντικειμένων.
Η σχολή Kristeva-Lacan δίνει μεγάλη έμφαση στη γλώσσα ως την κατεξοχήν λειτουργία που προκαλεί την επιθυμητή ανύψωση/διαχωρισμό του ανθρώπου από τον υλικό κόσμο στον κόσμο της αυτοσυνείδητης ύπαρξης.
Η ποίηση κατά την Kristeva αποτελεί ένα βασικό καθαρτήριο του abject, μια και χρησιμοποιεί την γλώσσα με τον οριακό τρόπο που αντανακλά τον αρχαϊκό χώρο όπου ενδημεί, τον χώρο ανάμεσα στο υποκείμενο και στο αντικείμενο, ή αλλιώς, το σημείο όπου ο πραγματικός, υλικός κόσμος μετασχηματίζεται στον φαντασιακό.
Η θέα ενός πτώματος αναστατώνει τόσο τους ανθρώπους διότι ψυχαναλυτικά τους φέρνει αντιμέτωπους με την δική τους διαρκώς επικρεμάμενη απο-υποκειμενοποίηση, δηλαδή το θάνατο. Είναι κάτι ασφαλώς διαφορετικό βιωματικά από την απλή αντίληψη/γνώση του θανάτου ως ιδέα. Το πτώμα είναι η ολοζώντανη (pun not intended), σαρκωμένη κατάργηση της απαραίτητης ψυχικά διάκρισης μεταξύ υποκειμένου και αντικειμένου, αυτό που χωρίζει δηλαδή τον ενσυνείδητο άνθρωπο από τον κόσμο των άψυχων υλικών αντικειμένων.
Η σχολή Kristeva-Lacan δίνει μεγάλη έμφαση στη γλώσσα ως την κατεξοχήν λειτουργία που προκαλεί την επιθυμητή ανύψωση/διαχωρισμό του ανθρώπου από τον υλικό κόσμο στον κόσμο της αυτοσυνείδητης ύπαρξης.
Η ποίηση κατά την Kristeva αποτελεί ένα βασικό καθαρτήριο του abject, μια και χρησιμοποιεί την γλώσσα με τον οριακό τρόπο που αντανακλά τον αρχαϊκό χώρο όπου ενδημεί, τον χώρο ανάμεσα στο υποκείμενο και στο αντικείμενο, ή αλλιώς, το σημείο όπου ο πραγματικός, υλικός κόσμος μετασχηματίζεται στον φαντασιακό.
Friday, October 19, 2012
Ο Λακάν και οι τρείς ψυχικές δομές
Η ψυχή χωρίζεται σε τρεις δομές-στάδια (περνάει από το ένα στο άλλο, αλλά υπολείμματα του καθενός μπορεί να παραμείνουν για πάντα):
1. Το Πραγματικό. [The Real]
Αντιλαμβάνεται τον κόσμο ως Ανάγκες και ικανοποίηση. Είναι ένας κόσμος ολότητας και ολοκληρωτικής πλήρωσης. Δεν περιέχει υποκείμενα. Το παιδί μπαίνοντας στον κόσμο της γλώσσας αρχίζει και αποστασιοποιείται από αυτό το 'πραγματικό', πράγμα που το βιώνει ως απώλεια. Το πραγματικό παρόλα αυτά εκδηλώνεται συνέχεια στη ζωή ως ο βράχος στον οποίο σκάει η διαμορφωμένη αντίληψη για τον κόσμο (που την λέμε (καταχρηστικά) πραγματικότητα).
2. Η Φαντασιακή Τάξη [The Imaginary Order]
Η απώλεια, το τραύμα του αποχωρισμού από τον κόσμο της ικανοποίησης (η μητέρα είναι βασικό κομμάτι αυτού του κόσμου), δημιουργεί την Απαίτηση (η οποία εξ' ορισμού δεν μπορεί να ικανοποιηθεί) και την προβάλλει πάνω σε όλα τα γύρω αντικείμενα και ανθρώπους, επιθυμώντας να τα ενσωματώσει στον εαυτό του. Αυτό όμως δεν μπορεί να συμβεί οπότε εν τέλει, στην Φαντασιακή Τάξη, το παιδί διαμορφώνει ένα ναρκισσιστικό καθρέπτισμα του εαυτού του (Ideal Ego), για το οποίο φαντασιώνεται ότι είναι ολοκληρωμένο άτομο, σταθερό και συνεπές, προκειμένου να αναπληρώσει το αίσθημα απώλειας. Αυτό το καθρέπτισμα συνοδεύει λίγο ή πολύ κάθε άτομο στην μετέπειτα ζωή του, αναλόγως με το πόσο ικανοποιητικά θα περάσει στο επόμενο στάδιο.
3. Η Συμβολική Τάξη [The Symbolic Order] ή Οι Άλλοι
Η Συμβολική Τάξη είναι περί της Επιθυμίας. Το παιδί έχοντας πλέον εισέλθει ολοκληρωτικά στον κόσμο της γλώσσας και των κανόνων έχει πλέον μεταμορφωθεί σε ένα κενό ακόμα κέλυφος στο σχήμα της κουλτούρας και της γλώσσας. Πλέον μπορεί να αντιληφθεί τους Άλλους ως τέτοιους και να λειτουργήσει κοινωνικά. Έτσι η Απαίτηση υπακούοντας στις κοινωνικές επιταγές μετουσιώνεται σε Επιθυμία. Και πάλι όμως επειδή είτε ως Απαίτηση είτε ως Επιθυμία ο σκοπός της είναι η αναπλήρωση της πρωταρχικής απώλειας, η Επιθυμία δεν ενδιαφέρεται τόσο για να αποκτήσει το αντικείμενο της, όσο ενδιαφέρεται να συνεχίσει να επιθυμεί.
Γενικώς το Πραγματικό, το Φαντασιακό και το Συμβολικό συνεργάζονται/αντιπαλεύουν δημιουργώντας τον ψυχοδυναμικό μας κόσμο.
1. Το Πραγματικό. [The Real]
Αντιλαμβάνεται τον κόσμο ως Ανάγκες και ικανοποίηση. Είναι ένας κόσμος ολότητας και ολοκληρωτικής πλήρωσης. Δεν περιέχει υποκείμενα. Το παιδί μπαίνοντας στον κόσμο της γλώσσας αρχίζει και αποστασιοποιείται από αυτό το 'πραγματικό', πράγμα που το βιώνει ως απώλεια. Το πραγματικό παρόλα αυτά εκδηλώνεται συνέχεια στη ζωή ως ο βράχος στον οποίο σκάει η διαμορφωμένη αντίληψη για τον κόσμο (που την λέμε (καταχρηστικά) πραγματικότητα).
2. Η Φαντασιακή Τάξη [The Imaginary Order]
Η απώλεια, το τραύμα του αποχωρισμού από τον κόσμο της ικανοποίησης (η μητέρα είναι βασικό κομμάτι αυτού του κόσμου), δημιουργεί την Απαίτηση (η οποία εξ' ορισμού δεν μπορεί να ικανοποιηθεί) και την προβάλλει πάνω σε όλα τα γύρω αντικείμενα και ανθρώπους, επιθυμώντας να τα ενσωματώσει στον εαυτό του. Αυτό όμως δεν μπορεί να συμβεί οπότε εν τέλει, στην Φαντασιακή Τάξη, το παιδί διαμορφώνει ένα ναρκισσιστικό καθρέπτισμα του εαυτού του (Ideal Ego), για το οποίο φαντασιώνεται ότι είναι ολοκληρωμένο άτομο, σταθερό και συνεπές, προκειμένου να αναπληρώσει το αίσθημα απώλειας. Αυτό το καθρέπτισμα συνοδεύει λίγο ή πολύ κάθε άτομο στην μετέπειτα ζωή του, αναλόγως με το πόσο ικανοποιητικά θα περάσει στο επόμενο στάδιο.
3. Η Συμβολική Τάξη [The Symbolic Order] ή Οι Άλλοι
Η Συμβολική Τάξη είναι περί της Επιθυμίας. Το παιδί έχοντας πλέον εισέλθει ολοκληρωτικά στον κόσμο της γλώσσας και των κανόνων έχει πλέον μεταμορφωθεί σε ένα κενό ακόμα κέλυφος στο σχήμα της κουλτούρας και της γλώσσας. Πλέον μπορεί να αντιληφθεί τους Άλλους ως τέτοιους και να λειτουργήσει κοινωνικά. Έτσι η Απαίτηση υπακούοντας στις κοινωνικές επιταγές μετουσιώνεται σε Επιθυμία. Και πάλι όμως επειδή είτε ως Απαίτηση είτε ως Επιθυμία ο σκοπός της είναι η αναπλήρωση της πρωταρχικής απώλειας, η Επιθυμία δεν ενδιαφέρεται τόσο για να αποκτήσει το αντικείμενο της, όσο ενδιαφέρεται να συνεχίσει να επιθυμεί.
Γενικώς το Πραγματικό, το Φαντασιακό και το Συμβολικό συνεργάζονται/αντιπαλεύουν δημιουργώντας τον ψυχοδυναμικό μας κόσμο.
Ο Λακάν, το πραγματικό και η πραγματικότητα
Ο Λακάν θεωρεί ότι είναι πολύ σημαντικός ο διαχωρισμός της πραγματικότητας (ο φαντασιακός κόσμος που πείθουμε τον εαυτό μας ότι είναι ο κόσμος γύρω μας) και του πραγματικού (η υλική πραγματικότητα γύρω μας που υπάρχει πέρα από τη γλώσσα και άρα πέρα από κάθε δυνατότητα να εκφραστεί).
Η είσοδος του ανθρώπου στη γλωσσική έκφραση συνιστά την ανεπίστρεπτη αποσύνδεσή του με το πραγματικό. Από εκεί και πέρα, το πραγματικό κάνει την εμφάνισή του ως ο βράχος πάνω στον οποίο αποτυγχάνουν οι φαντασιώσεις μας.
Η είσοδος του ανθρώπου στη γλωσσική έκφραση συνιστά την ανεπίστρεπτη αποσύνδεσή του με το πραγματικό. Από εκεί και πέρα, το πραγματικό κάνει την εμφάνισή του ως ο βράχος πάνω στον οποίο αποτυγχάνουν οι φαντασιώσεις μας.
Friday, September 14, 2012
Η 'σκιά' του Καρλ Γιούνγκ
Η Σκιά (shadow) είναι το άθροισμα των πλευρών ενός ανθρώπου με τις οποίες αυτός βρίσκεται σε ρήξη/άρνηση. Η σκιά συνεχώς σαμποτάρει τις ενσυνείδητες αποφάσεις του ατόμου και επιπλέον προβάλλεται πάνω στους υπόλοιπους ώστε να εξισορροπήσει την απογοήτευση και ταυτόχρονα να κρύψει την πραγματική πηγή των αποτυχιών (που είναι η ρήξη με τον εαυτό).
Η αντιπαράθεση του ατόμου με άλλους που έχουν τις ιδιότητες με τις οποίες το άτομο βρίσκεται σε ρήξη εξορκίζει την πιθανότητα να τις κατέχει κι ο ίδιος.
Η λύση βρίσκεται στην συμφιλίωση με τις πλευρές του εαυτού με τις οποίες το άτομο βρίσκεται σε ρήξη.
Το πρώτο βήμα για τη λύση φυσικά είναι η αναγνώριση της Σκιάς.
Η Σκιά γίνεται αντιληπτή μέσω μιας κύριας ένδειξης: Της αυτόματης, αντανακλαστικής συναισθηματικής αντίδρασης (αντίθεση, αποστροφή) απέναντι σε συγκεκριμένες καταστάσεις, ανθρώπους ή γεγονότα. Στις περιπτώσεις αυτές συνήθως η Σκιά έχει προβληθεί πάνω στον εκάστοτε εξωτερικό παράγοντα, δίνοντας στον εξωτερικό (συνήθως) παρατηρητή και την ένδειξη του από ποιοι είναι οι παράγοντες ρήξης από τους οποίους αποτελείται η Σκιά.
Ουσιώδης σημείωση: Η Σκιά δεν αποτελείται απαραίτητα από αντικειμενικώς μη-επιθυμητά χαρακτηριστικά (ειδικά σε άτομα με χαμηλή αυτοπεποίθηση). Για παράδειγμα η αυταρχικότητα κάποιου μπορεί να είναι ο πόλεμος του υποσυνείδητού του απέναντι στην (υποτιθέμενη ή μη) ευαισθησία και αδυναμία άλλων, ώστε να αποκρυφτεί η αδυναμία και ευαισθησία του ίδιου του υποκειμένου και να επιβεβαιωθεί η διάστασή του από αυτήν.
Ο Γιούνγκ λέει ότι όσο λιγότερο αναγνωρίζει ενσυνείδητα το άτομο την Σκιά του και όσο λιγότερο ενσωματωμένη είναι στην ενσυνείδητη ζωή του, τόσο πιο σκοτεινή και παχιά είναι η Σκιά. Και όσο πιο σκοτεινή και παχιά γίνεται, τόσο περισσότερη δύναμη αποκτάει, δηλαδή τόσο περισσότερο είναι σε θέση να πραγματώνεται δια της προβολής. Και όσο συμβαίνει αυτό, τόσο μεγαλώνει το χάσμα μεταξύ Εγώ και πραγματικότητας.
Η Σκιά όμως αναγνωρίζεται από τον Γιούνγκ και ως δημιουργική δυναμική. Προφανώς η ένταση που δημιουργεί το χάσμα Εγώ και πραγματικότητας θα εξωτερικευθεί: Μπορεί στην τέχνη, μπορεί στον πόλεμο.
Μια επίκαιρη εφαρμογή του παραπάνω είναι η άνοδος της Χρυσής Αυγής. Τα άτομά της αποτελούνται από άτομα κυρίως πολύ χαμηλής μόρφωσης, χαμηλών εισοδημάτων και γενικώς από το περιθώριο. Τα υποκείμενα όμως είναι πολύ ευκολότερο να αρνηθούν αυτή τη σύνολη κατωτερότητα από το να την καταπολεμήσουν. Έτσι η κατωτερότητα ζει στο ασυνείδητο και προβάλλεται όπου είναι προσφορότερο: Σε φτωχούς μετανάστες. Ο πόλεμος μαζί τους σιγουρεύει το συνειδητό για την υποτιθέμενη διαφορά επιπέδου με αυτούς και απωθεί ακόμα πιο βαθιά στο ασυνείδητο την κατωτερότητα. Όσο πιο βαθιά πάει όμως, τόσο οι προβολές είναι δυνατότερες και δημιουργούν ακόμα περισσότερο το αντικείμενό τους. Ο μετανάστης εν τέλει ενσαρκώνει το απόλυτο Κακό που πρέπει να αφανιστεί.
Η αντιπαράθεση του ατόμου με άλλους που έχουν τις ιδιότητες με τις οποίες το άτομο βρίσκεται σε ρήξη εξορκίζει την πιθανότητα να τις κατέχει κι ο ίδιος.
Η λύση βρίσκεται στην συμφιλίωση με τις πλευρές του εαυτού με τις οποίες το άτομο βρίσκεται σε ρήξη.
Το πρώτο βήμα για τη λύση φυσικά είναι η αναγνώριση της Σκιάς.
Η Σκιά γίνεται αντιληπτή μέσω μιας κύριας ένδειξης: Της αυτόματης, αντανακλαστικής συναισθηματικής αντίδρασης (αντίθεση, αποστροφή) απέναντι σε συγκεκριμένες καταστάσεις, ανθρώπους ή γεγονότα. Στις περιπτώσεις αυτές συνήθως η Σκιά έχει προβληθεί πάνω στον εκάστοτε εξωτερικό παράγοντα, δίνοντας στον εξωτερικό (συνήθως) παρατηρητή και την ένδειξη του από ποιοι είναι οι παράγοντες ρήξης από τους οποίους αποτελείται η Σκιά.
Ουσιώδης σημείωση: Η Σκιά δεν αποτελείται απαραίτητα από αντικειμενικώς μη-επιθυμητά χαρακτηριστικά (ειδικά σε άτομα με χαμηλή αυτοπεποίθηση). Για παράδειγμα η αυταρχικότητα κάποιου μπορεί να είναι ο πόλεμος του υποσυνείδητού του απέναντι στην (υποτιθέμενη ή μη) ευαισθησία και αδυναμία άλλων, ώστε να αποκρυφτεί η αδυναμία και ευαισθησία του ίδιου του υποκειμένου και να επιβεβαιωθεί η διάστασή του από αυτήν.
Ο Γιούνγκ λέει ότι όσο λιγότερο αναγνωρίζει ενσυνείδητα το άτομο την Σκιά του και όσο λιγότερο ενσωματωμένη είναι στην ενσυνείδητη ζωή του, τόσο πιο σκοτεινή και παχιά είναι η Σκιά. Και όσο πιο σκοτεινή και παχιά γίνεται, τόσο περισσότερη δύναμη αποκτάει, δηλαδή τόσο περισσότερο είναι σε θέση να πραγματώνεται δια της προβολής. Και όσο συμβαίνει αυτό, τόσο μεγαλώνει το χάσμα μεταξύ Εγώ και πραγματικότητας.
Η Σκιά όμως αναγνωρίζεται από τον Γιούνγκ και ως δημιουργική δυναμική. Προφανώς η ένταση που δημιουργεί το χάσμα Εγώ και πραγματικότητας θα εξωτερικευθεί: Μπορεί στην τέχνη, μπορεί στον πόλεμο.
Μια επίκαιρη εφαρμογή του παραπάνω είναι η άνοδος της Χρυσής Αυγής. Τα άτομά της αποτελούνται από άτομα κυρίως πολύ χαμηλής μόρφωσης, χαμηλών εισοδημάτων και γενικώς από το περιθώριο. Τα υποκείμενα όμως είναι πολύ ευκολότερο να αρνηθούν αυτή τη σύνολη κατωτερότητα από το να την καταπολεμήσουν. Έτσι η κατωτερότητα ζει στο ασυνείδητο και προβάλλεται όπου είναι προσφορότερο: Σε φτωχούς μετανάστες. Ο πόλεμος μαζί τους σιγουρεύει το συνειδητό για την υποτιθέμενη διαφορά επιπέδου με αυτούς και απωθεί ακόμα πιο βαθιά στο ασυνείδητο την κατωτερότητα. Όσο πιο βαθιά πάει όμως, τόσο οι προβολές είναι δυνατότερες και δημιουργούν ακόμα περισσότερο το αντικείμενό τους. Ο μετανάστης εν τέλει ενσαρκώνει το απόλυτο Κακό που πρέπει να αφανιστεί.
Tuesday, September 11, 2012
Post-humanism
Σλαβόι Ζίζεκ - Apocalyptic Times
Πάλι συνέχεια του προηγούμενου:
Η όλη αντιπαράθεση με τις εξελίξεις της ρομποτικής και των εμφυτευμάτων βελτίωσης του ανθρώπου και την ευγονική είναι ανόητη γιατί είναι απλώς σύμπτωμα του τι θεωρούμε τώρα ότι είναι άνθρωπος.
Δηλαδή η αντιπαράθεση άνθρωπος - μη-άνθρωπος είναι μια ψευδής αντιπαράθεση. Είναι λάθος να ψάχνουμε εκεί για μια μέση λύση για 'να διατηρήσουμε τον άνθρωπο αλλά χωρίς να αρνηθούμε την επιστήμη και τα οφέλη της'.
Όπως και στο ψευδοδίλλημα φιλελευθερισμός vs. φονταμενταλισμός η απάντηση είναι ότι αυτά πάνε μαζί και πρέπει να τους αντιπαραβάλλουμε τον πόλο της αυθεντικής αριστεράς, έτσι και εδώ στο πρόβλημα του 'ω θεέ μου θα γίνουμε ρομπότ', πρέπει να βρούμε το ανάλογο της αυθεντικής αριστεράς. Και αυτό θα σημαίνει να επανορίσουμε την ανθρωπότητα.
Τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος με βάση αυτές τις εξελίξεις; Πρέπει να αντιμετωπίσουμε το πρόβλημα. Ο Χάμπερμας του 'modernity as an unfinished project' τώρα που γέρασε και οι εξελίξεις κοντεύουν να ολοκληρώσουν το project έγραψε βιβλίο μαζί με τον παπα-Ράτσινγκερ ότι καλύτερα το project να μείνει ημιτελές. Όχι! Πρέπει να αντιμετωπίσουμε το πρόβλημα. Πρέπει να επανορίσουμε την ανθρωπότητα.
Δική μου σκέψη-κατάληξη (τα έλεγα εγώ αυτά από το 1999):
Kαι αν είναι να γίνουμε ιδεατές οντότητες που θα τρέχουν μέσα σε άυλους κβαντικούς υπολογιστές, so be it! Από την άλλη, η όλη ιδέα ότι κάπου χάθηκε η ισορροπία και πρέπει να την ξαναβρούμε, όλη αυτή η ιδέα του ότι είμαστε αναπόσπαστο κομμάτι της γης (holistic civilization), αυτό θα είναι το τέλος μας.
Πάλι συνέχεια του προηγούμενου:
Η όλη αντιπαράθεση με τις εξελίξεις της ρομποτικής και των εμφυτευμάτων βελτίωσης του ανθρώπου και την ευγονική είναι ανόητη γιατί είναι απλώς σύμπτωμα του τι θεωρούμε τώρα ότι είναι άνθρωπος.
Δηλαδή η αντιπαράθεση άνθρωπος - μη-άνθρωπος είναι μια ψευδής αντιπαράθεση. Είναι λάθος να ψάχνουμε εκεί για μια μέση λύση για 'να διατηρήσουμε τον άνθρωπο αλλά χωρίς να αρνηθούμε την επιστήμη και τα οφέλη της'.
Όπως και στο ψευδοδίλλημα φιλελευθερισμός vs. φονταμενταλισμός η απάντηση είναι ότι αυτά πάνε μαζί και πρέπει να τους αντιπαραβάλλουμε τον πόλο της αυθεντικής αριστεράς, έτσι και εδώ στο πρόβλημα του 'ω θεέ μου θα γίνουμε ρομπότ', πρέπει να βρούμε το ανάλογο της αυθεντικής αριστεράς. Και αυτό θα σημαίνει να επανορίσουμε την ανθρωπότητα.
Τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος με βάση αυτές τις εξελίξεις; Πρέπει να αντιμετωπίσουμε το πρόβλημα. Ο Χάμπερμας του 'modernity as an unfinished project' τώρα που γέρασε και οι εξελίξεις κοντεύουν να ολοκληρώσουν το project έγραψε βιβλίο μαζί με τον παπα-Ράτσινγκερ ότι καλύτερα το project να μείνει ημιτελές. Όχι! Πρέπει να αντιμετωπίσουμε το πρόβλημα. Πρέπει να επανορίσουμε την ανθρωπότητα.
Δική μου σκέψη-κατάληξη (τα έλεγα εγώ αυτά από το 1999):
Kαι αν είναι να γίνουμε ιδεατές οντότητες που θα τρέχουν μέσα σε άυλους κβαντικούς υπολογιστές, so be it! Από την άλλη, η όλη ιδέα ότι κάπου χάθηκε η ισορροπία και πρέπει να την ξαναβρούμε, όλη αυτή η ιδέα του ότι είμαστε αναπόσπαστο κομμάτι της γης (holistic civilization), αυτό θα είναι το τέλος μας.
Ο πόλεμος των άκρων και η σύνθεση
Σε συνέχεια του σκεπτικού από το προηγούμενο post, o Zizek λέει ότι θα πρέπει να αποφεύγουμε όπως ο διάβολος το λιβάνι την λογική της σύνθεσης μεταξύ δυο αντιτιθέμενων θέσεων όταν η μια από αυτές είναι αντιθετικό παράγωγο της άλλης.
Σε αυτές τις περιπτώσεις είναι απαραίτητο να αναγνωρίζουμε ποιο είναι το καθοριστικό στοιχείο στις θέσεις μας, αυτό που δημιουργεί τη γιουνγκιανή σκιά του.
Η θέση του Ζίζεκ για παράδειγμα είναι ότι δεν υπάρχει τρόπος να συγκεράσουμε φονταμενταλισμό (communitarian-totallitarianism) και φιλελευθερισμό (liberal individualism) (ένας από τους μεγάλους παγκοσμίους πολέμους μας που είναι σε εξέλιξη) μια και ο φονταμενταλισμός (όπως φαίνεται από άφθονα παραδείγματα) είναι αποτέλεσμα του φιλελευθερισμού.
Η λύση λοιπόν είναι να αναγνωρίσουμε ως ψευδό τον πόλεμο φονταμενταλισμού - φιλελευθερισμού και να μην ψάχνουμε να βρούμε κάποια ενδιάμεση σύνθεση.
Κάθε φορά που κάποιος την πέφτει στην κομμουνιστική φιλοσοφία επικαλούμενος τα αποτυχημένα παραδείγματα εφαρμογής της πρέπει να του υπενθυμίζεται ότι δεν μπορεί ύστερα να χρησιμοποιεί για την υπεράσπιση του καπιταλισμού/φιλελευθερισμού το επιχείρημα ότι δεν είναι αρκετά ελεύθερος ο καπιταλισμός και γι' αυτό αποτυγχάνει.
Αν λοιπόν υπάρχει κάτι που αξίζει να σωθεί στον φιλελευθερισμό, πρέπει να πάμε ένα βήμα μετά τον φιλελευθερισμό. Η πραγματική αντίθεση είναι όλο αυτό το πεδίο του φιλελευθερισμού (μαζί με τον φονταμενταλισμό που παράγει) από τη μία versus την αυθεντική αριστερά.
Κάθε φασισμός είναι ένδειξη/αποτέλεσμα μιας αποτυχημένης επανάστασης. Εδώ ο Ζίζεκ μάλλον εννοεί ότι απέτυχε η κομμουνιστική επανάσταση και έρχονται οι φασισμοί. Οπότε πρέπει να ξαναεφεύρουμε την αυθεντική αριστερά.
Σε αυτές τις περιπτώσεις είναι απαραίτητο να αναγνωρίζουμε ποιο είναι το καθοριστικό στοιχείο στις θέσεις μας, αυτό που δημιουργεί τη γιουνγκιανή σκιά του.
Η θέση του Ζίζεκ για παράδειγμα είναι ότι δεν υπάρχει τρόπος να συγκεράσουμε φονταμενταλισμό (communitarian-totallitarianism) και φιλελευθερισμό (liberal individualism) (ένας από τους μεγάλους παγκοσμίους πολέμους μας που είναι σε εξέλιξη) μια και ο φονταμενταλισμός (όπως φαίνεται από άφθονα παραδείγματα) είναι αποτέλεσμα του φιλελευθερισμού.
Η λύση λοιπόν είναι να αναγνωρίσουμε ως ψευδό τον πόλεμο φονταμενταλισμού - φιλελευθερισμού και να μην ψάχνουμε να βρούμε κάποια ενδιάμεση σύνθεση.
Κάθε φορά που κάποιος την πέφτει στην κομμουνιστική φιλοσοφία επικαλούμενος τα αποτυχημένα παραδείγματα εφαρμογής της πρέπει να του υπενθυμίζεται ότι δεν μπορεί ύστερα να χρησιμοποιεί για την υπεράσπιση του καπιταλισμού/φιλελευθερισμού το επιχείρημα ότι δεν είναι αρκετά ελεύθερος ο καπιταλισμός και γι' αυτό αποτυγχάνει.
Αν λοιπόν υπάρχει κάτι που αξίζει να σωθεί στον φιλελευθερισμό, πρέπει να πάμε ένα βήμα μετά τον φιλελευθερισμό. Η πραγματική αντίθεση είναι όλο αυτό το πεδίο του φιλελευθερισμού (μαζί με τον φονταμενταλισμό που παράγει) από τη μία versus την αυθεντική αριστερά.
Κάθε φασισμός είναι ένδειξη/αποτέλεσμα μιας αποτυχημένης επανάστασης. Εδώ ο Ζίζεκ μάλλον εννοεί ότι απέτυχε η κομμουνιστική επανάσταση και έρχονται οι φασισμοί. Οπότε πρέπει να ξαναεφεύρουμε την αυθεντική αριστερά.
Monday, September 10, 2012
Ναζί και Εβραίοι
Σημειώσεις από ομιλία του Ζίζεκ
The Jungian notion of 'shadow' as the misrecognized alter ego
Η Γιουνγκιανή 'σκιά' ως το μισητό μας άλτερ-έγκο που δεν θέλουμε να αναγνωρίσουμε και το πολεμάμε ενσαρκώνοντάς/φαντασιώνοντάς το σε τρίτους.
Ο Άρνολντ Σενμπεργκ έλεγε ότι η όλη ιστορία του αριανισμού ήταν απλώς μια μίζερη μίμηση της αυτοσύστατης ταυτότητας των Εβραίων ως το επίλεκτο έθνος.
Μπορείς να πεις για τους Ναζί ότι στην εικόνα του Εβραίου θα πρέπει να αναγνωρίσουν το καταπιεσμένο, περιθωριοποιημένο μέρος του εαυτού τους.
Η εικόνα του Εβραίου είναι το σύμπτωμα όλων αυτών που έχουν αποκηρυγμένα οι Ναζί και επιστρέφει για να σε στοιχειώσει σαν το τρομερό στοιχείο του Εβραίου - φάντασμα.
(το κλασσικό παράδειγμα με τον αυστηρό πατέρα που έγινε υποσυνείδητα Ναζί για να υποτάξει/συγκαλύψει/αρνηθεί την ομοφυλοφυλία του)
Αυτό όμως δεν λειτουργεί αμφίδρομα. Μπορούμε να πούμε ότι ο Ναζί είναι το σύμπτωμα του Εβραίου; Ένας Εβραίος μπορεί να δει τον Ναζί που τον στοιχειώνει σαν απλώς το αποκηρυγμένο μέρος της δικής του ταυτότητας; Όχι.
The Jungian notion of 'shadow' as the misrecognized alter ego
Η Γιουνγκιανή 'σκιά' ως το μισητό μας άλτερ-έγκο που δεν θέλουμε να αναγνωρίσουμε και το πολεμάμε ενσαρκώνοντάς/φαντασιώνοντάς το σε τρίτους.
Ο Άρνολντ Σενμπεργκ έλεγε ότι η όλη ιστορία του αριανισμού ήταν απλώς μια μίζερη μίμηση της αυτοσύστατης ταυτότητας των Εβραίων ως το επίλεκτο έθνος.
Μπορείς να πεις για τους Ναζί ότι στην εικόνα του Εβραίου θα πρέπει να αναγνωρίσουν το καταπιεσμένο, περιθωριοποιημένο μέρος του εαυτού τους.
Η εικόνα του Εβραίου είναι το σύμπτωμα όλων αυτών που έχουν αποκηρυγμένα οι Ναζί και επιστρέφει για να σε στοιχειώσει σαν το τρομερό στοιχείο του Εβραίου - φάντασμα.
(το κλασσικό παράδειγμα με τον αυστηρό πατέρα που έγινε υποσυνείδητα Ναζί για να υποτάξει/συγκαλύψει/αρνηθεί την ομοφυλοφυλία του)
Αυτό όμως δεν λειτουργεί αμφίδρομα. Μπορούμε να πούμε ότι ο Ναζί είναι το σύμπτωμα του Εβραίου; Ένας Εβραίος μπορεί να δει τον Ναζί που τον στοιχειώνει σαν απλώς το αποκηρυγμένο μέρος της δικής του ταυτότητας; Όχι.
Subscribe to:
Posts (Atom)